Pojemniki Kuchenne , fabryka fajansu , S. Mańczak

Fabryka Fajansu Stanisława Mańczaka – produkcja pojemników kuchennych

🏭 1) Kontekst historyczny fabryki

Fabryka fajansu w Chodzieży powstała prawdopodobnie 1855 roku, a w 1921 r. została zakupiona przez przedsiębiorcę

Stanisława Mańczaka, od którego pochodzi najbardziej znany okres produkcji. W latach 20. i 30. XX w. zakład

produkował nie tylko serwisy stołowe, ale także naczynia kuchenne, dekoracyjne oraz drobną plastykę ceramiczną.

W okresie Mańczaka fabryka zdobywała nagrody (np. Grand Prix w Paryżu 1925) i

eksportowała wyroby m.in. do Skandynawii Holandi , Szwajcarii, Belgi i Francjii

🍶 2) Jakie pojemniki kuchenne produkowano

W ofercie fabryki znajdowały się m.in.:

pojemniki na cukier, ryż, kaszę, mąkę

zestawy przypraw (pieprz, cynamon, muszkat, kminek, goździki itd.)

karafki na ocet i olej

kompletne zestawy kuchenne z półkami drewnianymi

puszki, dzbanki, miarki i pojemniki magazynowe

Takie komplety były sygnowane monogramem SM / STM i napisem „Fabryka Fajansu Chodzież”.

🧪 3) Technologia produkcji pojemników (krok po kroku)

🧱 a) Surowiec – masa fajansowa

Fajans wykonywano z mieszaniny gliny, kwarcu i skalenia.

Masa była mniej szlachetna niż porcelana, ale tańsza i idealna do naczyń użytkowych.

🏺 b) Formowanie

Pojemniki wykonywano:

w formach gipsowych (odlewanie masy lejnej)

lub na kole garncarskim (mniejsze serie)

elementy jak pokrywki, uchwyty i gałki formowano osobno

🔥 c) Pierwszy wypał – biskwit

Po wysuszeniu naczynia wypalano w piecach w ok. 900–1000 °C.

Otrzymywano porowaty „biskwit”, gotowy do szkliwienia i zdobienia.

🎨 d) Dekorowanie

W fabryce Mańczaka stosowano:

nadruk podszkliwny (transferowy) – najczęściej kobaltowy

dekorację ręczną pędzlem

zdobienia przez szablon lub natrysk pigmentów

motywy ludowe, kwiatowe, geometryczne i art déco

🧊 e) Szkliwienie

Nakładano szkliwo ołowiowe, często z lekką krakelurą (siateczką spękań).

Szkliwo nadawało połysk i chroniło przed wchłanianiem płynów.

🔥 f) Drugi wypał (szkliwny)

Po dekoracji naczynia ponownie wypalano w wyższej temperaturze, aby utrwalić szkliwo i dekor.

🎨 4) Wzornictwo pojemników

W okresie Mańczaka wzornictwo było bardzo nowoczesne jak na swoje czasy:

geometryczne formy i ornamenty art déco

ludowe motywy kwiatowe i regionalne stroje

kontrastowe kolory: kobalt, czerń, zieleń, ceglasta czerwień

często kompletne zestawy projektowane jako spójne elementy wystroju kuchni

🏷️ 5) Sygnatury pojemników

Najczęściej spotkasz:

monogram SM lub STM w kole

napis „Fabryka Fajansu Chodzież”

czasem tylko „Chodzież” lub znak graficzny

Sygnatury pozwalają datować wyroby głównie na lata 1921–1936 (okres Mańczaka).

🏡 6) Znaczenie pojemników Mańczaka

Pojemniki kuchenne Mańczaka były:

elementem nowoczesnej kuchni międzywojennej

symbolem modernizacji gospodarstwa domowego

dziś bardzo poszukiwane przez kolekcjonerów ceramiki